Αν βάλεις δίπλα δίπλα, ένα αρχαίο ελληνικό άγαλμα και ένα ασιατικό, η διαφορά είναι τεράστια. Από τη μία, βλέπεις το σώμα ενός θεού σμιλεμένο με τέλεια ανατομία, μύες και αναλογίες. Από την άλλη, μια μορφή πιο ήρεμη, σχεδόν συμβολική, όπως ένας Βούδας που αποπνέει γαλήνη.
Γιατί όμως υπάρχει τόσο μεγάλη διαφορά και χάσμα ανάμεσα στα αγάλματα. Φταίει η κουλτούρα, οι επιρροές, η τέχνη ή η θρησκεία;
Δεν είναι θέμα τεχνικής ή ικανότητας των καλλιτεχνών. Η πραγματική διαφορά κρύβεται πιο βαθιά: στον τρόπο που κάθε πολιτισμός αντιλαμβανόταν τον άνθρωπο, το σώμα και τη θέση του στον κόσμο.
Διάβασε επίσης: Ελαιόλαδο και θρησκεία: ο κρυφός γίγαντας κατανάλωσης σε όλο τον κόσμο
Η διαφορετική φιλοσοφία πίσω από την τέχνη
Η μεγαλύτερη διαφορά ξεκινά από την ίδια τη φιλοσοφία των πολιτισμών.
Στην αρχαία Ελλάδα κυριαρχούσε η ιδέα του ανθρωπισμού. Οι Έλληνες πίστευαν ότι ο άνθρωπος βρίσκεται στο κέντρο του κόσμου και ότι το ανθρώπινο σώμα είναι κάτι που αξίζει να θαυμάζεται και να τελειοποιείται.
Για αυτό και τα αγάλματα εκείνης της εποχής παρουσιάζουν σώματα σχεδόν τέλεια: δυνατά και συμμετρικά. Οι θεοί τους απεικονίζονταν με ανθρώπινη μορφή, αλλά σε μια πιο «τέλεια» εκδοχή της.
Διάβασε επίσης: Γιατί η Ελλάδα είναι το καλύτερο μέρος για Vegetarians
Στην Ασία όμως η σκέψη ήταν διαφορετική. Θρησκείες όπως ο Βουδισμός και ο Ινδουισμός δίδασκαν ότι ο υλικός κόσμος μαζί και το σώμα, είναι προσωρινός. Το σημαντικό είναι η πνευματική εξέλιξη και η εσωτερική γαλήνη.
Έτσι, η τέχνη δεν στόχευε να αποτυπώσει ένα τέλειο σώμα, αλλά να εκφράσει μια πνευματική κατάσταση.
Γιατί τα ελληνικά αγάλματα φαίνονται τόσο «τέλεια»
Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν μια εμμονή με την αρμονία και την αναλογία. Πίστευαν ότι η τελειότητα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της λογικής και των μαθηματικών.
Οι καλλιτέχνες δημιούργησαν ακόμη και κανόνες, τα λεγόμενα καλλιτεχνικά κανόνια, που όριζαν τις ιδανικές αναλογίες του σώματος.
Ένας από τους πιο γνωστούς γλύπτες, ο Πολύκλειτος, έγραψε ένα έργο που λεγόταν «Κανών». Εκεί περιέγραφε πώς κάθε μέρος του σώματος πρέπει να έχει συγκεκριμένη μαθηματική σχέση με τα υπόλοιπα.
Το άγαλμα του Δορυφόρου είναι το πιο γνωστό παράδειγμα αυτής της ιδέας: ένα σώμα απόλυτα ισορροπημένο και συμμετρικό.
Τα υλικά έπαιζαν επίσης ρόλο
Οι Έλληνες γλύπτες χρησιμοποιούσαν κυρίως:
- μάρμαρο
- μπρούτζο
Το μάρμαρο επέτρεπε να δημιουργηθεί λεία επιφάνεια που θύμιζε ανθρώπινο δέρμα, ενώ ο μπρούτζος βοηθούσε να αποδοθούν πιο δυναμικές στάσεις και κινήσεις.
Στην Ασία όμως τα υλικά ήταν πολύ πιο ποικίλα. Οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν:
- πέτρα
- ξύλο
- λάκα
- πηλό
Κάθε υλικό είχε και συμβολική σημασία. Στην ασιατική τέχνη, άλλωστε, ο συμβολισμός είναι εξίσου σημαντικός με τη μορφή.
Όταν το σώμα γίνεται σύμβολο
Σε πολλά ασιατικά αγάλματα το σώμα λειτουργεί σαν «γλώσσα» που μεταφέρει πνευματικά μηνύματα.
Για παράδειγμα, οι στάσεις των χεριών σε ένα άγαλμα Βούδα, οι λεγόμενες mudras, έχουν συγκεκριμένες σημασίες, όπως:
- διαλογισμός
- προστασία
- διδασκαλία
Το σημαντικό δεν είναι η μυϊκή λεπτομέρεια, αλλά το συναίσθημα και η πνευματική ιδέα που μεταδίδεται.
Δύο διαφορετικές εικόνες του ανθρώπου
Στο τέλος, οι δύο αυτές παραδόσεις δείχνουν δύο διαφορετικούς τρόπους να βλέπει κανείς τον άνθρωπο.
Στην Ευρώπη, το σώμα παρουσιάζεται ως ιδανικό και τέλειο. Στην Ασία, το σώμα γίνεται σύμβολο εσωτερικής γαλήνης και πνευματικής αναζήτησης.
Και τα δύο, όμως, αποκαλύπτουν κάτι βαθύτερο: πώς κάθε πολιτισμός προσπάθησε να εξηγήσει τη θέση του ανθρώπου μέσα στον κόσμο.
Διάβασε επίσης: Ρόδο της Ιεριχούς: Το φυτό δεν «πεθαίνει» ποτέ!
φώτο εξώφυλλο Athanadoros, CC0, via Wikimedia Commons / Photograph by Mike Peel (www.mikepeel.net)., CC BY-SA 4.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0, via Wikimedia Commons
