Η γνωστή αυτή φράση που αποδίδεται στον Έλληνα φιλόσοφο μάς βάζει να σκεφτούμε κάτι πολύ βασικό: πώς χρησιμοποιούμε τα λόγια μας στην καθημερινότητα. Στην ουσία, μας θυμίζει ότι η αυτοσυγκράτηση και η ευθύνη στον λόγο είναι απαραίτητα για να διατηρούμε την προσωπική μας ισορροπία και αξιοπρέπεια.
Η φράση ως βάση της φρόνησης
Το «σκέφτεται πάντα όσα λέει» θεωρείται βασικό στοιχείο της αριστοτελικής σκέψης γύρω από τη φρόνηση. Σύμφωνα με διάφορες φιλοσοφικές και παιδαγωγικές προσεγγίσεις, η σοφία εδώ χωρίζεται σε δύο επίπεδα: από τη μία η διακριτικότητα (τι επιλέγεις να μην πεις) και από την άλλη η εσωτερική συνέπεια (να έχεις σκεφτεί αυτά που λες).
Η φρόνηση απαιτεί να μην εξετάζουμε μόνο αν κάτι είναι σωστό, αλλά και αν είναι η κατάλληλη στιγμή να ειπωθεί και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει.
Δεν χρειάζεται να λέγονται όλα
Η συγκεκριμένη ιδέα βασίζεται σε κάτι πολύ απλό: δεν είναι απαραίτητο κάθε σκέψη να γίνεται λόγος. Πολλές φορές, αυτό που σκεφτόμαστε μπορεί να είναι άκαιρο, σκληρό ή απλώς περιττό.
Για αυτό και η λεγόμενη «πνευματική υπευθυνότητα» σημαίνει ότι πριν εκφράσουμε μια άποψη, την περνάμε πρώτα από το φίλτρο της λογικής. Έτσι, ο λόγος γίνεται πιο ουσιαστικός και όχι απλώς μια αντίδραση της στιγμής.
Στο ίδιο πλαίσιο, επισημαίνεται ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάποιος κρύβει την αλήθεια. Αντίθετα, σημαίνει ότι ελέγχει συνειδητά την παρόρμηση να μιλήσει, ώστε να μην εγκλωβίζεται σε λόγια που ειπώθηκαν χωρίς σκέψη.
Τι λένε διαφορετικές απόψεις
Σε συζητήσεις που έχουν γίνει σε διαδικτυακές κοινότητες, η έννοια της σοφίας συνδέεται συχνά με την εμπειρία.
Η άποψη που διατυπώνεται είναι ότι ένας άνθρωπος που έχει βιώσει πολλά, γνωρίζει πόσο δύσκολο είναι να μεταφέρει βαθύτερες ιδέες σε κάποιον που ίσως δεν είναι έτοιμος να τις κατανοήσει.
Άλλοι τονίζουν ότι ο “σοφός” σκέφτεται και την επίδραση που θα έχουν τα λόγια του στον άλλον. Δηλαδή, δεν μιλάει μόνο με βάση το τι είναι σωστό, αλλά και με βάση το πώς θα επηρεάσει τον συνομιλητή και το περιβάλλον γύρω του.
Υπάρχουν βέβαια και φωνές που επισημαίνουν ότι η ακριβής προέλευση της φράσης δεν είναι απόλυτα επιβεβαιωμένη στα κλασικά έργα. Παρόλα αυτά, η λογική της θεωρείται διαχρονική και συνδέεται με βασικές αρχές ηθικής και μέτρου.
Ποιος ήταν ο Αριστοτέλης
Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το 384 π.Χ. στα Στάγειρα και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της αρχαίας φιλοσοφίας.
Από μικρός έδειξε έντονη περιέργεια για τη γνώση, κάτι που τον οδήγησε να ασχοληθεί με πολλούς διαφορετικούς τομείς. Ο πατέρας του ήταν γιατρός στη βασιλική αυλή της Μακεδονίας, γεγονός που επηρέασε και το ενδιαφέρον του για τις επιστήμες.
Σε ηλικία 17 ετών πήγε στην Αθήνα και εντάχθηκε στην Ακαδημία του Πλάτωνα, όπου έμεινε για περίπου 20 χρόνια. Εκεί ανέπτυξε τη δική του σκέψη, η οποία διαφέρει από του δασκάλου του, καθώς έδινε μεγαλύτερη έμφαση στον πραγματικό κόσμο και την παρατήρηση.
Η σχέση με τον Μέγα Αλέξανδρο
Μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης έφυγε από την Αθήνα και αργότερα κλήθηκε από τον βασιλιά Φίλιππο Β΄ για να αναλάβει την εκπαίδευση του γιου του, του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Η περίοδος αυτή ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο σκέψης του νεαρού κατακτητή, ενισχύοντας το ενδιαφέρον του για τον πολιτισμό, την επιστήμη και τις τέχνες.
Το έργο και η κληρονομιά του
Επιστρέφοντας στην Αθήνα, ο Αριστοτέλης ίδρυσε το Λύκειο, όπου δίδασκε περπατώντας με τους μαθητές του από εκεί προήλθε και η ονομασία «περιπατητική σχολή».
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του σημαδεύτηκαν από πολιτικές εντάσεις. Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, κατηγορήθηκε για ασέβεια και επέλεξε να φύγει από την Αθήνα για να αποφύγει μια τύχη παρόμοια με του Σωκράτη.
Πέθανε το 322 π.Χ., αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο έργο που επηρέασε βαθιά τη φιλοσοφία, την επιστήμη και τη σκέψη για αιώνες. Μέχρι σήμερα θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους δασκάλους στην ιστορία.
